Hoofdstuk 5. Jolanda

This entry is part 5 of 8 in the series Het levensverhaal van een slaaf
.

De wind die vanaf het rangeerterrein in Haarlem-Noord waaide, stonk naar roet en natte kolen. Het was koud, ergens in het najaar van ’53. Jolanda trok haar te krappe jas strakker om zich heen. De voering was kapot, er was thuis geen geld voor een nieuwe.

Ze had die middag lekker bij Trijnie aan de keukentafel gezeten. Ondanks de krappe huurwoning en de armoede was het er warm. Haar schoonzus was een zachtaardige vrouw, die ondanks haar hoogzwangere buik nog altijd zorgde dat de kinderen niets tekort kwamen. Ze was ook altijd lief voor Jolanda; ze had nog een restje warme pap voor haar bewaard. Maar de zorgen stonden in haar ogen te lezen. Ze wisten allebei dat Jolanda’s broer al een tijd zonder werk zat. Trijnie dacht dat hij ergens in een café met zijn maten moed zat in te drinken tegen de naderende bevalling. “Jolanda,” had ze zacht gevraagd, terwijl ze haar een hand op haar schouder legde. “Zou jij hem willen zoeken? Hij luistert altijd wel naar jou. Zeg hem maar dat het eten klaarstaat en dat we hem missen.”

Jolanda had het graag gedaan. Voor Trijnie ging ze door het vuur.

Ze liep lang de pas een jaar geleden geopende nieuwe Noord- ingang van het station richting kleverweg, waar hij wel vaker in de kroeg zat. Maar in de bosjes bij het rangeerterrein westelijk van het station stonden vier mannen, haar broer was een van hen. De scherpe, weeïge lucht van goedkope jenever hing om hen heen. Haar broer lachte hard om een grap van zijn maten, zijn stem zwaar en onvast door de drank.

Toen hij Jolanda in het schaarse licht van de spoorbaan zag staan, stokte zijn lach.

“Hé, kijk nou eens,” zei een van zijn vrienden. Er viel een gemene, geile stilte tussen de mannen. Twee van hen deden lacherig een stap naar voren en grepen haar plagerig vast. Jolanda’s goedkope schoenen gleden weg in de modder. Ze voelde plotseling een vreemde, ijzig koude spanning in de lucht hangen.

Ze keek haar broer aan. “Trijnie zoekt je,” bracht ze zacht uit. “Ze heeft eten voor je gemaakt.”

Haar broer antwoordde niet. Hij keek haar aan met doffe, glazige ogen waarin ze haar eigen vertrouwde broer niet meer herkende. De drank had hem gevoelloos gemaakt. De grootste van de andere mannen stapte op haar broer af, greep in zijn eigen broekzak en duwde een paar verfrommelde bankbiljetten in de hand van haar broer. Bert keek naar het geld, greep het stevig vast en stak het rücksichtslos in zijn jas. Hij knikte een keer naar de grond en deed een stap achteruit, klaar om zijn eigen zus aan hen over te leveren.

Net op dat moment denderde er met een hoop kabaal een trein voorbij over het spoor richting IJmuiden. Het zware, denderen van de stalen wielen op de rails overstemde alles. Niemand zou haar horen gillen in het donker tussen de takken.

Toen het ijzeren geweld van de trein losbarstte, werd Jolanda hardhandig de modder in getrokken. Op dat moment schakelden haar hersenen zichzelf uit. Het was alsof haar geest loskoppelde van haar lichaam en ergens hoog boven de struiken ging zweven, neerbuigend op de ellende beneden. Ze voelde de ijskoude grond tegen haar rug, de verstikkende geur van goedkope jenever en zware shag in haar gezicht, en het brute, loodzware gewicht van mannen die om de beurt bezit van haar namen. Maar ze registreerde het als een toeschouwer. Het enige wat echt binnenkwam, was de totale, verbijsterende leegte in de ogen van haar broer, die daar simpelweg bleef staan kijken, de vingers krampachtig om het bloedgeld in zijn jas geklemd.

Het gieren van de trein stierf langzaam weg in de verte, en daarmee ook het geluid van ritselende kleding en de zware, hijgende ademhalingen om haar heen.

Toen het stil werd, was ze alleen. De mannen waren weg, haar broer was weg. Jolanda bleef roerloos in de modder liggen, met haar ogen strak op de zwarte takken boven zich gericht. Haar lichaam trilde oncontroleerbaar van de kou, maar vanbinnen voelde ze helemaal niks meer. Ze was ijskoud, leeg en smerig. Het besef van wat er zojuist was gebeurd, en vooral het ijskoude verraad van haar broer, lag als een loden last op haar borst. Met trillende handen probeerde ze haar kapotte jas dicht te trekken. 

Toen ze een half uur na de aanranding opstond uit de modder, voelde ze zich onzichtbaar en vuil. Bert, haar dertien jaar oudere broer, had haar opgehaald, zijn ogen vol plotselinge, laffe spijt toen hij zag wat hij had aangericht. “Zeg niets tegen Trijnie en ma,” had hij gesmeekt. Van het geld heeft ze nooit een cent gezien. Thuis waste ze zich in stilte, doodsbang dat haar ouders iets aan haar zouden merken. 

De herinnering aan die middag in de bosjes bleef altijd als een grijze sluier over Jolanda’s leven hangen. De angst, de stemmen van de vrienden van haar broer Bert, en het bittere besef dat Bert haar voor een handvol guldens had verraden, hadden iets in haar gebroken.

In 1956, uiteindelijk, net zestien jaar oud hield ze het niet meer uit. Haarlem bood geen ruimte om te ademen. Ze pakte haar weinige spullen en vluchtte naar Arnhem, naar het Spijkerkwartier.

Het Spijkerkwartier in de jaren vijftig was nog geen grootschalige, openlijke rosse buurt zoals later, maar een wijk waar prostitutie zich achter gesloten deuren en in de schaduw van de illegaliteit afspeelde. Omdat de zedenwetgeving streng was, was het een wereld van geheimhouding, achteraf kamertjes en constante alertheid voor de politie. Jolanda was minderjarig, maar in deze verborgen wereld stelde niemand vragen. Men keek simpelweg de andere kant op; haar jeugdige, breekbare schoonheid maakte haar gewild en winstgevend. Jolanda leerde snel om een ijskoud, onbereikbaar masker op te zetten om zichzelf tegen de harde realiteit te beschermen. Haar lichaam was handelswaar geworden, maar haar geest hield ze strikt voor zichzelf. 

Totdat Heinrich haar kamer binnenstapte. Hij was een oudere Duitse man, een lid van de generatie die de oorlog bewust had meegemaakt. Zo kort na de bezetting was de aanwezigheid van een Duitser in Arnhem, de stad van de verwoestende Slag om Arnhem, emotioneel enorm beladen. Maar Heinrich kwam niet met de arrogantie van een bezetter; hij droeg een diepe, melancholische schuld met zich mee. In tegenstelling tot de andere mannen die Jolanda puur als consumptieartikel zagen, keek Heinrich anders naar haar. Hij zag in haar kille, afstandelijke blik en haar gedwongen onafhankelijkheid zijn gedroomde Meesteres.

Voor Heinrich was zijn fetisj een manier om de controle volledig los te laten. In de aanwezigheid van dit jonge, onverstoorbare Nederlandse meisje zocht hij de ultieme onderwerping. Hij wilde knielen, gehoorzamen en gestraft worden, een psychologische reflectie van zijn eigen innerlijke schuldgevoelens en de drang om te boeten.

Voor Jolanda veranderde deze ontmoeting alles. In de dynamiek met Heinrich was zij ineens degene die bepaalde wat er gebeurde. De controle en waardigheid die haar als jong meisje zo gewelddadig waren ontnomen, kreeg ze in dit smoezelige kamertje paradoxaal genoeg weer terug. Heinrich bood haar niet alleen financiële zekerheid in een tijd dat ze dat hard nodig had, maar ook een vreemd soort macht: hier in dit kamertje boog een man uit het land van de vroegere onderdrukker nu voor haar, en lag de regie volledig in haar handen.

Het chroom van de Borgward glansde in het fletse winterlicht van de grensstreek. Jolanda hield haar handen strak over elkaar heen geslagen op haar schoot, de vingernagels diep in het leer van haar handtas geduwd. Achter hen lag de Rijn, lag Arnhem, lag de kamer boven het café waar de geur van goedkope tabak en bier nooit uit haar kleren trok. Voor hen het grijze asfalt van de Bondsrepubliek.

Heinrich liet de motor stationair draaien terwijl de douanier haar Nederlandse paspoort bestudeerde. Een meisje van zestien, mager onder een veel te grote wollen jas, reizend met een man van vijfenveertig. De beambte keek van het paspoort naar haar gezicht, zocht naar een spoor van paniek, naar de bekende blik van een weggesleept kind.

Jolanda keek recht door de voorruit. Haar gezicht was een masker van ijs. Ze had in Arnhem geleerd dat mannen pas gevaarlijk werden als je liet zien dat je ademde.

Heinrich trommelde met zijn vingers op het stuur. Zijn profiel was scherp, beschaafd, alsof hij net uit een concertgebouw kwam en niet uit de modder van de Arnhemse onderwereld waar hij haar had gevonden.

“Alles in Ordnung?” vroeg Heinrich. Zijn stem was zacht, bijna teder. Een toon die ze niet kende van de mannen die ze in Arnhem bediend had. De douanier knikte traag, sloeg het paspoort dicht en gaf het terug via het open raampje. “Gute Fahrt.”

De auto trok geruisloos op. Het gekletter van de Nederlandse klinkers maakte plaats voor het monotone gezoem van de Duitse Autobahn.

Heinrich keek niet naar haar. Hij hield zijn ogen op de weg gericht, maar zijn hand reikte naar de achterbank. Zonder te kijken pakte hij een zwaar, langwerpig pakket dat in glanzend zijdepapier was gewikkeld. Hij legde het op haar schoot, bovenop haar goedkope tas.

“Voor jou,” zei hij. “Het koude land ligt achter ons, Jolanda. Vanaf vandaag ben je warm.”

Met voorzichtige, gevoelloze vingers scheurde ze het papier open. De geur sloeg meteen tegen haar borst, niet de geur van mottenballen of de schraalheid van Arnhemse armoede, maar de zware, rijke geur van echt bont. Donker, glanzend, zacht als een levend dier.

“Trek het aan,” beval hij. Niet luid, maar met een dwingende rust die haar rug deed rechten. “Ik wil niet dat de vrouw die mijn huis betreedt eruitziet als een banneling. Vanaf nu ben jij Wanda. En ik ben degene die mag knielen.”

Jolanda begreep de woorden niet, maar het bont voelde zwaar op haar schoot. Het voelde als een pantser. Ze sloeg de mantel om haar smalle schouders en keek in de zijspiegel hoe de grens definitief in de mist verdween.

Bij het binnenrijden van Düsseldorf verloor Jolanda haar lethargie en keek haar ogen uit in de stad die een complete bouwput was, in snel tempo werden de verwoeste gebouwen vervangen. De stad kende nog veel open plekken en nogal wat houten noodgebouwen met veel bedrijvigheid, de stad kende een enorme dynamiek, die van het ‘Wirtschaftswunder’.

Het huis in Düsseldorf rook naar boenwas, oude boeken en de zoete, zware geur van kolenkachels. Het was een statig pand met hoge plafonds en dikke, fluwelen gordijnen die het weinige daglicht filterden. Beneden in de hal hing een spiegel in een vergulde lijst. Toen Jolanda erin keek, zag ze zichzelf amper terug onder de zware bontmantel. Ze zag een pop, aangekleed met andermans geld.

Heinrich deed zijn hoed af en legde hem met uiterste precisie op het mahoniehouten tafeltje in de gang. Zijn bewegingen waren nooit gehaast. Hij droeg de rust van een man die wist dat alles te koop was, als je maar lang genoeg wachtte.

“Dit is jouw koninkrijk,” zei hij, terwijl hij haar jas van haar schouders liet glijden. Zijn vingers raakten haar hals heel even aan, een vluchtige aanraking die haar deed verstijven. Heinrich merkte het, maar zijn gezicht vertrok geen spier. “Je hoeft niet bang te zijn, Jolanda. De honden uit Arnhem kunnen hier niet komen.”

Ze knikte alleen maar.

Hij ging haar voor naar de salon. Er brandde een haardvuur. Voor de haard lag een grote, ietwat versleten ijsbeervacht. Heinrich liep naar een eikenhouten kast, schonk een klein glaasje sherry in en zette dat op een zilveren dienblad. Hij bracht het haar niet. Hij bleef halverwege de kamer staan, met het glas in zijn hand, en keek haar aan.

Zijn blik was anders dan die van de mannen in de Arnhemse kamertjes. Die keken naar haar alsof ze honger hadden, alsof ze haar wilden verslinden. Heinrich keek alsof hij een schilderij bestudeerde waarvan de verf nog moest drogen.

“Kleed je om,” zei hij zacht. “In de slaapkamer boven ligt kleding op het bed. Geen jurken uit de etalages van deze tijd. Iets… tijdloos. Als je klaar bent, kom je hier terug.”

Boven vond ze een zware, dieprode rok van zware zijde en een korsetachtige top die haar ademhaling direct afsneed. Het voelde middeleeuws, theatraal. Toen ze weer beneden kwam, zat Heinrich in een diepe fauteuil bij het vuur. Hij had zijn colbert uitgedaan.

Ze bleef in de deuropening staan, met haar armen strak langs haar lichaam, wachtend op de onvermijdelijke seks. Dat was immers wat er gebeurde als een man kleding voor je kocht.

Maar Heinrich bewoog niet. Hij keek naar de zware plooien van de rode rok, naar haar strakke gezicht, en een vreemde, bijna droevige glans verscheen in zijn ogen.

“Nee,” zei hij, toen ze een stap in zijn richting deed. “Blijf daar staan. Haal de zweep uit de la van de secretaire achter je.”

Jolanda’s hart sloeg een slag over. Haar hand trilde toen ze de zware, eikenhouten la opentrok. Er lag een rijkelijk versierde rijzweep in, met een handvat van ivoor. Haar maag kromp ineen. Hij was in Arnhem al anders geweest. Ze wist niet wat ze kon verwachten. Ze kneep haar ogen even dicht, wachtend op de dingen die zouden komen.

Toen ze zich omdraaide, was Heinrich opgestaan. Maar hij liep niet naar haar toe.

Hij liet zich langzaam, met een geruststellende waardigheid, op zijn knieën vallen op de ijsbeervacht voor haar voeten. Hij boog zijn hoofd, zodat zijn grijzende haar het witte bont raakte.

“Spreek me aan,” fluisterde hij tegen de vloer. Zij stem trilde nu, alsof hij bad.

“Zeg dat ik je slaaf ben, Wanda. Zeg dat ik de grond onder je voeten niet waard ben. En sla.”

Jolanda stond roerloos in de warme, stille kamer. De zweep voelde zwaar en koud in haar hand. Ze keek neer op de rug van de man die haar net uit de goot had gekocht, en voor het eerst in haar zestienjarige leven begreep ze helemaal niets meer van de wereld.

Heinrich lag nog altijd met zijn voorhoofd tegen het witte bont van de ijsbeervacht. De stilte in de kamer was zo dik dat Jolanda het kraken van het haardvuur in haar oren voelde bonken.

Ze keek neer op de zweep in haar hand. In Arnhem was de hiërarchie simpel: de man had het geld, dus de man had de macht. Maar Heinrich bood haar geld en de macht aan. Haar overlevingsinstinct, geslepen in de kamertjes van de Spijkerbuurt, nam het over. Als dit de prijs was voor haar vrijheid, dan zou ze de rol spelen alsof ze ervoor geboren was.

Ze zette haar voet, gestoken in een nieuwe, laklederen schoen met een slanke hak, vlak voor zijn gezicht.

“Kus,” beval ze. Haar stem sloeg niet over. Het was de kille, vlakke toon waarmee ze zich in Arnhem emotioneel had afgesloten, maar hier werkte het als een zweepslag.

Heinrich slaakte een diepe, trillende zucht. Hij boog voorover en drukte zijn lippen op het leer van haar schoen, alsof het een heilig relikwie was. “Ja, Wanda… ja,” prevelde hij.

De erotiek van de jaren vijftig was niet expliciet of luid; het zat verborgen in de ceremonies, de kleding en de absolute geheimhouding. Heinrich dirigeerde het spel, maar Jolanda voerde het uit. Hij had haar meegenomen naar de grote slaapkamer boven, waar de zware, fluwelen gordijnen de kamer in het halfduister hulden.

Daar dwong hij haar niet op haar rug, zoals ze gewend was. In plaats daarvan moest zij op de verhoging van het bed gaan zitten, gehuld in niets anders dan de zware, donkere bontmantel en haar korset. Heinrich bleef op de grond. De dynamiek was puur masochistisch: hij mocht haar pas aanraken als zij hem daar expliciet toestemming voor gaf, en elke aanraking van hem moest gepaard gaan met een smeekbede.

Voor Jolanda was deze seksuele dynamiek een openbaring, niet uit lust, maar uit pure psychologische controle. Voor het eerst in haar leven was een mannelijk lichaam geen bedreiging, maar een instrument dat zij kon bespelen. Heinrichs genot hing volledig af van haar strengheid. Als ze hem negeerde, snikte hij; als ze hem commandeerde, bloeide hij op. Achter de dikke muren van het pand in Düsseldorf regeerde de zestienjarige Jolanda als een absolute vorstin over een man die in de buitenwereld veel controleerde.

 

Het levensverhaal van een slaaf

Hoofdstuk 4. 1971 Hoofdstuk 6. Düsseldorf

Laat een reactie achter

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *